بهرام رحمانی
bamdadpress@ownit.nu
سرمایه داری جهانی، از آمریکا و اروپا تا آسیا و آفریقا ماهیت و هدف یک سانی دارد و آن انباشت سرمایه از هر طریقی است. جنایت کاران اقتصادی در اشکال مختلف در کشورهای جهان، روزانه هزاران میلیارد دلار کلاهبرداری می کنند و با متوسل شدن به چپاول و غارتگری، خشونت و تهدید، جنگ و ترور، کودتا، تحریم های اقتصادی، و قتل های دسته جمعی همگی در راستای کسب سود بیش تر و بیش تر منافع مشترک دارند.
تصمیمات اقتصادی و سیاسی و اجتماعی سرمایه داری، چه در کابینه ها، پارلمان ها و چه در خارج آن، می بایستی به وسیله سیاست مداران و اقتصادانان و تئوریسن های بورژوا، سران نظامی، ارگان ها و علمای مذهبی، با صاحبان صنایع بزرگ و بانکداران و دلالان سهام و بورس ها، یعنی نیروهایی که در راس سیستم سرمایه داری قرار دارند، اتخاذ می شود. در واقع تکمیل تقسیم ارضی و اقتصادی جهان، همواره در بین قدرت ها و امپراتوری های سرمایه داری، چه از طریق جنگ و صلح و چه از طریق صدور سرمایه و غیره در جریان است. در دو دهه اخیر پس از فروپاشی شوروی، یکه تازی دولت آمریکا، جنگ یوگسلاوی و تقسیم این کشور، اشغال عراق و افغانستان، حمله اخیر روسیه به گرجستان و تقسیم این کشور به سه منطقه جداگانه، و بحران اخیر سرمایه داری جهانی، بخش های مهمی از تقسیم مجدد جهان بین ابرقدرت هاست. روسیه، اگر در دو دهه اخیر، یعنی پس از فروپاشی شوروی درگیر حل مسایل اقتصادی، سیاسی و اجتماعی داخلی خود بود اکنون با حمله نظامی به گرجستان، بار دیگر در مقابل سلطه دولت آمریکا قد علم کرده است. بنابراین، بر خلاف تلاش ها و ادعاهای سیاست گذاران کلان و تئوریسین های دولت آمریکا مبنی بر جهان تک قطبی، الان جهان به چند قطب تقسیم شده است که آمریکا نیز یکی از این قطب هاست.
سرمایه داران، برای حمایت از سرمایه گذاری هایشان، باید میدان مانور سرمایه را هر چه بیش تر گسترش دهند و مرزها را پشت سر بگذارند تا هر چه بیش تر کسب سود کنند. به این دلیل در سراسر تاریخ سرمایه داری، با دستاوردهای تکتیکی عظیم و بزرگ، نه تنها بین کارگران، بیکاران و کشاورزان، بلکه در مناطق فقیر نشین و حاشیه نشین شهرها در داخل کشورهای سرمایه داری و در کشورهای عقب نگه داشته شده و در حال توسعه، فجایع انسانی و تخریب محیط زیست عظیمی به وجود آورده اند. به قول مارکس، شیوه تولید سرمایه داری به منظور نیازهای انسانی صورت نیم گیرد، بلکه انگیزه تولید، بیرون کشیدن ارزش اضافی، از یک طبقه کارگر مزدبگیر است.
طی هفته اخیر با ورشکستگی يکی از بزرگ ترين موسسات مالی آمريکا، بانک های مرکزی در سراسر جهان برای پيشگيری از سقوط بيش تر بازار مالی و سهام کشورهای خود، حجم فراوانی از پول نقد را به اين بازارها وارد کردند.
بنا به گزارش خبرگزاری های بین المللی، در ساعات اوليه بامداد روز دوشنبه، 15 سپتامبر - 25 شهريور 1387، مديران بانک لمان برادرز (Lehman Brothers)، از موسسات بزرگ مالی آمريکا که در زمينه های مختلف خدمات مالی و بانکی فعاليت داشته، درخواست ورشکستگی کرده است.
موسسه لمان برادرز، که در زمينه های مختلف خدمات مالی از جمله بانک سرمايه گذاری، مديريت و معاملات اوراق بهادار و خدمات بانکی فعال بوده، بزرگ ترين موسسه مالی ايالات متحده است که در نتيجه مشکلات ناشی از بحران مالی يک سال اخير اعلان ورشکستگی می کند. قبل از اعلام تصميم مديران اين موسسه، تلاش هايی برای نجات اين موسسه از جمله از طريق فروش آن به چند موسسه مالی، از جمله کنسرسيومی متشکل از بانک های آمريکايی، در جريان بود اما ظاهرا اين تلاش ها به نتيجه نرسيد.
اعلان ورشکستگی موسسه لمان برادرز، که عامل اصلی آن بحران در بازارهای مالی آمريکا و بسياری ديگر از کشورهای جهان عنوان شده، شوک اقتصادی بزرگی در بازارهای مالی جهان را به همراه آورده است.
پيش تر، فدرال رزرو - بانک مرکزی آمريکا - همراه با ده بانک بزرگ جهان توافق کرده بودند يک صندوق اضطراری به مبلغ تا هفتاد ميليارد دلار را به منظور اعطای تسهيلات اعتباری به موسسات مالی ايجاد کنند. هدف از اين اقدام کاهش اضطراب ناشی از دشواری در نظام مالی ايالات متحده و جلوگيری از تاثير منفی آن بر بازار مالی جهان عنوان شده بود. با اين همه، حتی پيش از انتشار خبر درخواست ورشکستگی لمان برادرز، بازارهای بورس در شماری از کشورها، از جمله استراليا، تايوان و هند سقوط کرد و شاخص بهای سهام در اين بازارها کاهش يافت.
لمان برادرز، که چهارمین بانک سرمایه گذاری بزرگ آمریکاست، در پی بحران در بازار مسکن و محدودیت های اعتبار مالی در آمریکا ورشکست شد، کارشناسان علت ورشکستگی این بانک را سرمایه گذاری سنگین در بخش مسکن آمریکا عنوان کرده اند. بنابراین، این بحران اقتصادی، به مرزهای آمریکا محدود نمانده و بازارهای جهانی از اروپا تا آسیا را فراگرفته است.
تقاضای بازارهای مالی برای تزريق پول توسط دولت های اروپايی ۱۰۰ ميليارد يورو بود که حکایت از گستردگی بحران سرمایه داری دارد.
این بحران اقتصادی، نه تنها برخی از بانک ها و موسسات مالی و بازارهای بورس و غیره در سطح بین المللی را در معرض ورشکستگی قرار داده است، بلکه برخی از مراکز کاری نیز تحت تاثیر این بحران، به تعدیل نیروی کار دست زده اند و سعی دارند آوار بحران خود را بر سر طبقه کارگر بریزند.
بانک های آمریکا
بحران مالی آمريکا که از ۱۳ ماه پيش عمیق تر شده در هفته های اخیر وارد مرحله تازه ای شده است.
هفته گذشته، در خطر قرار گرفتن موجوديت بانک «مورگان استانلی»، يکی ديگر از نمادهای وال استريت، بازارهای مالی آمريکا بيش از پيش در بحران فرو رفتند. برآورد می شود در طول سال جاری شرکت های آمريکايی به اندازه کل بازار سهام سوييس ارزش خود را از دست داده باشند. ارزش بازار سوييس در حدود ۹۸۸ ميليارد دلار است.
هراس سرمايه گذاران به اندازه ای است که حتی ضمانت تاريخی دولت آمريکا برای نجات «آمريکن اينترنشنال گروپ» (ای آی جی) که بزرگ ترين شرکت بيمه دنياست، موثر واقع نشد.
«واشينگتن میوچوال» که يک موسسه عظيم وام دهنده است، برای بقای خود به دنبال خريدار می گردد. بانک بريتانيايی «اچ بی او اس پی ال سی» پس از آن که نيمی از ارزش بازار خود را در طول تنها يک هفته از دست داد، وادار شد خود را به رقيبش «ليودس تی اس بی گروپ پی ال سی» بفروشد.
اين بحران پس از آن اتفاق افتاد که بانک فدرال رزرو آمريکا، بانک مرکزی اروپا و بانک انگليس از واريز کردن ده ها ميليارد دلار به بازارهای مالی به دنبال اعلام ورشکستگی غول های اقتصادی خودداری کردند.
با اعلام ورشکستگی بانک «لمان برادرز» در روز دوشنبه 15 سپتامبر 2008 و هم چنين رقيب آن، موسسه مريل لينچ، بحران اقتصادی جديدی را در بازارهای جهانی به وجود آورد.
«ای آی جی» روز دوشنبه اعلام ورشکستگی کرده بود و پیامدهای آن در روز سه شنبه در بازار های سهام جهانی ادامه داشت. شاخص سهام «داو جونز»، روز سه شنبه در نیویورک، بین نیم تا یک و نیم درصد کاهش یافت در حالی که روز پیش از آن نیز، این شاخص ۴ و نیم درصد تنزل کرده بود. روز سه شنبه، پیش از کاهش ارزش سهام در نیویورک، بازرهای بورس و اوراق بهادار در دیگر نقاط جهان نیز شاهد افت ارزش سهام بودند. «آی ای جی» يکی از بزرگ ترين موسسات بيمه آمریکاست.
روزنامه وال استريت ژورنال در سرمقاله روز دوشنبه خود نوشته بود که آمريکاييان روز دشواری را در پيش رو دارند و خواستار اقدامات دولت آمريکا برای حمايت از بازار وال استريت شده بود.
پيش تر اعلام شده بود که اين بانک در سه ماهه دوم سال جاری ميلادی متحمل سه ميليارد دلار زيان شده است. در اين ميان، بانک آمريکا، موسسه مريل لينچ را در ازای توافقی ۵۰ ميليارد دلاری خريداری کرد. اين در حالی است که شرکت بزرگ بيمه «آی ای جی» خواستار دريافت وامی اضطراری به ارزش ۴۰ ميليارد دلار از بانک آمريکا برای مقابله با مشکلات داخلی خود شده است.
مارکوس دروگا، مدير موسسه بيمه خصوصی «ماسکوئر» در نيويورک در ارتباط با بروز بحران جديد در بازارهای مالی به شبکه خبری داوجونز گفته که پس از بحران بزرگ سال ۱۹۲۹ ميلادی، اين گسترده ترين تحولات منفی ای است که در تاريخ اقتصاد جهان روی داده است.
ادامه مطلب
